Gronkowiec złocisty

Staphylococcus aureus

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) to bakteria należąca do grupy ziarenkowców gram-dodatnich, jest nieruchoma i bozbawiona rzęsek. Rośnie w warunkach tlenowych lub względnie beztlenowych. Bakterie mają kulisty kształt od 0,8 do 1 µm i tworzą charakterystyczne skupiska w postaci gron. Rosną w temperaturze od 12 do 45°C, temperatura optymalna wynosi 37°C.

Gronkowiec złocisty wytwarza koagulazę, fosfatazę, katalazę oraz toksyny, które oddziaływują na makroorganizmy, szczególnie na ludzi.

Rozprzestrzenianiu sprzyja bezobjawowe nosicielstwo

Głównymi nosicielami gronkowców są ludzie (i zwierzęta). Szacuje się, że około 20-30% ludzi to stali lub okresowymi nosiciele bakterii.
Gronkowiec najczęściej bytuje na skórze i błonie śluzowej nosa oraz gardła.

Odporna bakteria

Gronkowiec jest odporny na wysychanie, solenie i temperaturę (nawet 60 stopni C przez 30 minut). Nowe szczepy (fagotypy) wykazują oporność na antybiotyki. Około połowa przypadków zakażeń Staphylococcus aureus jest opornych na antybiotyki co utrudnia skuteczne leczenie.

Bakterie potrafią wykształcić nieprzenikalne dla antybiotyków ściany komórkowe, lub tak się zmodyfikować pod względem chemicznym, że antybiotyk przestaje na nie działać. Mogą też "wypompowywać" antybiotyk równie szybko, jak go wchłoneły, albo pozbawić go siły oddziaływania, powodując jego rozpad.

Poważne niebezpieczeństwo stanowią wielooporne gronkowce pochodzące ze środowiska szpitalnego (tzw. MRSA, MRSE), które są często wrażliwe tylko na jedną grupę leków (glikopeptyd, np. wankomycyna). To bardzo niebezpieczne i na całym świecie obserwuje się narastanie tego zjawiska w wyniku powszechnego nadużywania (w medycynie ludzkiej, weterynarii i rolnictwie) antybiotyków. Są już niestety pierwsze na świecie (także w Polsce) szczepy oporne na wankomycynę!!
Dlatego coraz częściej poza antybiotykami w leczeniu zaburzeń relacji "gronkowce-człowiek" stosuje się metody alternatywne, probiotyki, barwniki roślinne, immunostymulacje. Nie istnieje jeszcze bezpieczna specyficzna szczepionka przeciwgronkowcowa, a poza tym istnieją pewne obawy przed powszechnym jej stosowaniem, bo nie wiemy czy bakteria, która zajęłaby miejsce gronkowców będzie tak dla człowieka łaskawa.

Dr med. Paweł Grzesiowski, Nosicielstwo i patogenność

Chorobotwórczość

W ostatnich latach gronkowiec złocisty stał się poważnym problemem zdrowotnym. Ponad 50% cięższych zakażeń ma swój początek w powierzchniowych ranach skóry, skąd gronkowiec przedostaje się do głębiej położonych tkanek i krwi. Gronkowcowe zakażenia u ludzi mogą być przyczyną wielu chorób o różnej patogenezie, umiejscowieniu i przebiegu. Od łagodnych infekcji skóry (pryszcze, czyraki) do poważnych zakażeń (zakażenia ran chirurgicznych, zakażenia krwi, zapalenie płuc).

Gronkowcowe zakażenia

Bakterie mogą spowodować wiele zakażeń zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych.

  • zakażenia skóry, infekcje ran i dróg oddechowych;
  • zapalenie mieszków włosowych, liszajec, jęczmień, czyraki;
  • zapalenie płuc, wsierdzia, stawów;
  • zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych;
  • zakażenia szpiku kostnego i kości;
  • ropnie narządowe: płuc, wątroby, nerek, mózgu.

Do zakażenia dochodzi drogą bezposrednią, np. przez zranioną skórę (kontakt z zakażonym przedmiotem lub osobą), układ pokarmowy (zjedzenie zakażonego pokarmu lub wypicie płynu), oddechowy (drogą kropelkową), kontakt płciowy oraz przez zakażoną krew.

Narażeni na zakażenia

Najbardziej narażeni na zakażenie gronkowcem złocistym są osoby ze słabym układem odpornościowym, szczególnie noworodki, kobiety karmiące piersią, chorzy na raka, cukrzycę, narkomani. Ludzie z otwartymi ranami lub pacjenci po operacjach.